Duński design we wnętrzach: czego uczy nas kopenhaska szkoła projektowania 

Kopenhaga po zmroku, czyli światło jako narzędzie projektowe

Przez sześć lat mieszkałam i pracowałam w Kopenhadze, ale żeby zauważyć jedną rzecz, wystarczy tam kilka wieczorów – miasto jest rozświetlone, ale w nieco inny sposób – spokojniej, cieplej. Podczas spacerów wzrok mimowolnie zatrzymuje się na oknach mieszkań. Zamiast intensywnego światła widać ciepły blask lamp, najczęściej tych projektowanych przez Louis Poulsen, miękko oświetlających stół, przy którym ktoś właśnie kończy kolację, czyta książkę lub rozmawia z bliskimi. Nie ma co doszukiwać się tam przypadku, ponieważ to efekt świadomej kultury projektowania, w której światło nie służy wyłącznie do oświetlania wnętrza, ale do budowania atmosfery codziennego życia. To pierwsza lekcja, jaką daje duński design we wnętrzach: światło projektuje się pod obecność człowieka, nie pod pomieszczenie. 

 Dlaczego zapamiętujemy wnętrza, które pozwalają celebrować codzienność

Najpiękniejsze wnętrza nie zapadają w pamięć dlatego, że są perfekcyjne. Zapamiętujemy je dlatego, że pozwalają celebrować codzienność – są dopełnieniem, tłem dla naszej codzienności. Poranna kawa smakuje inaczej, gdy pijemy ją z ręcznie wykonanej filiżanki. Drewniana łyżeczka do soli staje się czymś więcej niż narzędziem – staje się małym rytuałem. Miękkie światło lampy sprawia, że nawet zwykły wtorkowy wieczór zwalnia swoje tempo. To właśnie z takich drobnych doświadczeń rodzi się jakość życia. 

Z czasem zrozumiałam, że to, co początkowo wydawało mi się jedynie estetycznym wyborem mieszkańców Kopenhagi, było efektem czegoś znacznie głębszego. Duński design nie narodził się przypadkiem. Był świadomie budowaną kulturą projektowania, w której wzornictwo stało się narzędziem poprawy jakości codziennego życia. 

Duński design we wnętrzach nie narodził się przypadkiem 

Kaare Klint i pomiar codzienności

Kiedy mówimy o kopenhaskiej szkole projektowania, mówimy o konkretnej instytucji. W 1924 roku Kaare Klint otworzył Wydział Projektowania Mebli przy Królewskiej Duńskiej Akademii Sztuk Pięknych (Kunstakademiet) i wprowadził metodę, która brzmi dziś zaskakująco prozaicznie: zanim zaprojektujesz mebel, zmierz to, co ma się w nim zmieścić. Jego studenci mierzyli talerze, szklanki, książki, koszule, ludzkie proporcje. Szafka nie miała być ładna – miała mieć wymiar wynikający z tego, co naprawdę się w niej mieści. 

Ta metoda wydaje się oczywista dopiero z perspektywy stu lat. Wtedy była zerwaniem ze zwyczajem projektowania mebla od formy. I to właśnie ona sprawiła, że duńskie wzornictwo tak dobrze się zestarzało: mebel oparty na rzeczywistej mierze przedmiotów i ciała nie wychodzi z mody, bo nigdy nie był w modzie – był w użyciu. 

Klint wykształcił  lub wpłynął na pokolenia, które znamy dziś z nazwisk. Arne Jacobsen, Hans Wegner, Børge Mogensen, Poul Kjærholm i Poul Henningsen wyszli z tego samego przekonania: projekt zaczyna się od obserwacji, nie od rysunku. 

 „The Copenhagen Two-Room Apartment” — projektowanie jako sprawa publiczna

Już w latach trzydziestych XX wieku podczas wystaw Copenhagen Cabinetmakers’ Guild prezentowano nie pojedyncze meble, lecz całe scenariusze życia. Jednym z najbardziej znanych przykładów było „The Copenhagen Two-Room Apartment” – modelowe dwupokojowe mieszkanie zaprojektowane z myślą o nowej miejskiej klasie pracującej. Pokazywano, że nawet niewielka przestrzeń może być funkcjonalna, piękna i sprzyjać codziennym rytuałom. Projektowanie przestało być luksusem dla nielicznych. Stało się elementem budowania nowoczesnego społeczeństwa. 

Polski wątek: ŁAD i Instytut Wzornictwa Przemysłowego

Co ciekawe, podobna idea rozwijała się również w Polsce. Powojenna działalność Instytutu Wzornictwa Przemysłowego, powołanego w 1950 roku i przez lata kierowanego przez Wandę Telakowską, oraz wystawy organizowane przez założoną w 1926 roku Spółdzielnię Artystów ŁAD również próbowały odpowiedzieć na pytanie, jak projektowanie może poprawiać jakość codziennego życia. ŁAD promował uczciwość materiału, prostotę formy, wysoką jakość rzemiosła i odpowiedzialność za przedmiot, który trafia do domu. W obu krajach projektanci wierzyli, że dobrze zaprojektowane otoczenie wpływa nie tylko na estetykę wnętrz, ale również na kulturę życia ich mieszkańców. 

Dobry projekt jako dobro wspólne

Być może właśnie dlatego w Danii tak naturalne jest spotkanie z dobrym designem w miejscach publicznych. Krzesła zaprojektowane przez Arne Jacobsena – Mrówka z 1952 roku czy Serie 7 z 1955 – można zobaczyć nie tylko w muzeach, ale również w przychodniach, bibliotekach czy urzędach. Lampy Poula Henningsena, produkowane przez Louis Poulsen od lat dwudziestych XX wieku, od dziesięcioleci oświetlają mieszkania, restauracje i szkoły. Ich sens nigdy nie był wyłącznie estetyczny: system kloszy PH powstał po to, żeby światło nie raziło w oczy. Na próżno tu szukać demonstracji luksusu, to czysty i najbardziej klarowny wyraz przekonania, że dobrze zaprojektowane przedmioty są częścią dobra wspólnego.

Kup mniej, wybieraj świadomie

Współczesny świat bardzo często zachęca nas do szybkich zakupów i częstych zmian. Duńska kultura projektowania proponuje coś odwrotnego – kup mniej, wybieraj świadomie i otaczaj się przedmiotami, które będą towarzyszyć Ci przez lata. Nie dlatego, że są modne, ale dlatego, że każdego dnia poprawiają jakość życia. 

Kuchnia, która zaczyna się od życia

Najczęściej pytana jestem o to, jak wygląda kuchnia w stylu duńskim. Odpowiedź trochę rozczarowuje, bo nie zaczyna się od palety kolorów. 

Owszem, jest zestaw cech, które łatwo rozpoznać: naturalne drewno z widoczną strukturą zamiast wybarwień udających drewno, matowe wykończenia zamiast połysku, stonowana paleta, w której kolor pojawia się punktowo, i światło zaplanowane pod stół, a nie pod środek sufitu. Ale kiedy mieszka się i projektuje w Kopenhadze, dość szybko zaczyna się zauważać, że te elementy są raczej skutkiem pewnego sposobu myślenia niż jego początkiem. 

Punktem wyjścia jest człowiek i jego codzienność. Co naprawdę ma się w tej kuchni zmieścić i jak ci ludzie naprawdę w niej żyją. Ile osób siada do śniadania w tygodniu, a ile w niedzielę. Czy ktoś w tym domu piecze. Gdzie stoi czajnik o siódmej rano. Czy ktoś lubi gotować wspólnie, czy przeciwnie – potrzebuje spokojnego miejsca, w którym może przygotować kolację w swoim własnym rytmie. 

To właśnie te pytania zaczynają definiować przestrzeń. A kiedy zaczynamy od życia, a nie od wyglądu, kuchnia naturalnie staje się czymś więcej niż zestawem funkcjonalnych zabudów. 

W Kopenhadze szczególnie mocno zauważyłam, jak dużą rolę w codzienności odgrywają rzeczy pozornie bardzo proste. Materiał, światło, proporcja, miejsce przy stole. Nie są traktowane wyłącznie jako środki do osiągnięcia określonego efektu wizualnego. Mają wpływać na to, jak odbieramy przestrzeń i jak chcemy z niej korzystać. 

Dlatego coraz częściej myślę o projektowaniu domu nie tylko jako o rozwiązywaniu problemów funkcjonalnych, ale jako o tworzeniu warunków dla określonego sposobu życia. Dom może przecież działać bardzo dobrze, a mimo to nie dawać nam żadnej przyjemności z bycia w nim. 

Najbardziej interesują mnie właśnie te małe momenty pomiędzy funkcją a emocją. Szuflada z litego drewna, którą otwieramy każdego ranka i której materiał przyjemnie czujemy pod dłonią. Dobrze zaprojektowany organizer, dzięki któremu wszystko ma swoje miejsce, ale jednocześnie codzienny gest sięgania po przedmiot staje się naturalny i przyjemny. Światło, które wieczorem nie tylko oświetla blat, ale zmienia charakter całej kuchni i sprawia, że zamiast przejść przez nią w pośpiechu, chce się przy stole zostać trochę dłużej. 

To są drobne rzeczy. Nie zawsze nawet je zauważamy. Powtarzamy je jednak każdego dnia, przez miesiące i lata. I właśnie dlatego mają znaczenie. Z czasem zaczynają tworzyć naszą osobistą relację z przedmiotami i przestrzenią. 

Może właśnie dlatego tak bliskie jest mi spojrzenie na dom jako na żywy system doświadczeń. Le Corbusier mówił o domu jako o machine à habiter – „maszynie do mieszkania”, czyli przestrzeni podporządkowanej funkcji i potrzebom człowieka. Dziś nie odrzucam tego sposobu myślenia. Raczej widzę jego kolejną warstwę. Dom powinien nie tylko pozwalać nam sprawnie wykonywać codzienne czynności. Powinien również wspierać sposób, w jaki chcemy żyć, odpoczywać, spotykać się i być razem. 

I tutaj właśnie pojawia się wartość projektowania na wymiar. 

Mebel z katalogu musi odpowiadać na potrzeby wielu osób. Zabudowa projektowana dla konkretnego domu może odpowiedzieć na potrzeby tych kilku konkretnych osób, które będą z niej korzystać każdego dnia. Ich rytm dnia, sposób gotowania, ulubione przedmioty, wysokość, przy której najwygodniej pracują, sposób przechowywania rzeczy, a nawet to, gdzie naturalnie odkładają klucze po wejściu do domu. 

W takim podejściu wymiar nie oznacza tylko dokładnego dopasowania mebla do ściany. Oznacza dopasowanie go do człowieka. 

Dlatego kuchnia zaprojektowana od takich pytań wygląda inaczej niż kuchnia zaprojektowana od moodboardu – i, co ważniejsze, inaczej się starzeje. Nie dlatego, że jej forma jest bardziej ponadczasowa. Raczej dlatego, że została zbudowana wokół prawdziwego życia, które z czasem również się zmienia. 

Bo dobrze zaprojektowany dom nie powinien być perfekcyjnym obrazkiem zamrożonym w dniu odbioru. Powinien mieć miejsce na poranną kawę, niedzielne śniadanie, spontaniczną kolację z przyjaciółmi, bałagan po wspólnym gotowaniu i wszystkie te małe rytuały, dzięki którym przestrzeń przestaje być projektem, a zaczyna być naszym domem.

Ostatecznie nie projektujemy więc tylko kuchni. Projektujemy warunki, w których będzie mogło wydarzać się życie.

Rola takich marek jak Remeb

Największym sukcesem duńskiego designu nie było stworzenie ikonicznych mebli. Było wychowanie społeczeństwa, które potrafi dostrzec wartość dobrego projektowania. 

I właśnie tutaj widzę rolę takich marek jak Remeb. Nie tylko wykonywać meble na najwyższym poziomie, ale również budować wśród inwestorów i architektów świadomość, że projektowanie nie kończy się na estetyce. To inwestycja w jakość codziennego życia, której efekty odczuwamy każdego dnia – często nawet nie zdając sobie z tego sprawy. 

Jeśli projektujesz wnętrze, w którym stolarka ma być odpowiedzią na konkretny dom, a nie na katalog – porozmawiajmy o współpracy.